Ryba po grecku, której w Grecji nie znają: nazwa wzięła się z sosu

Paweł · 17.09.2026 · Aktualności

Smażona ryba z dodatkami i kieliszek białego wina na stole w restauracji Dobre Smaki

Ryby po grecku w Grecji nie znają, choć u nas stoi na wigilijnym stole od pokoleń. Narodowe Centrum Kultury tłumaczy, skąd wzięła się ta nazwa: nie z greckiego dania, tylko z sosu greckiego, notowanego kiedyś w książkach kucharskich i w słownikach. Poniżej krótka historia jednej z najbardziej polskich potraw o zagranicznym nazwisku, plus praktyczna uwaga o tym, jaką bałtycką rybę warto do niej wziąć.

W Grecji tej potrawy nie znają

Narodowe Centrum Kultury w cyklu o polszczyźnie stawia sprawę krótko: ryba po grecku jest nieznana w Grecji, a jednocześnie należy do tradycyjnych polskich potraw wigilijnych. Nazwę zawdzięcza naszemu postrzeganiu kuchni śródziemnomorskiej, a nie jakiemuś daniu, które ktoś stamtąd przywiózł.

Sama potrawa jest dokładnie tym, na co wygląda. Usmażone kawałki ryby albo filety, chwilę duszone w warzywach: marchwi, pietruszce, selerze i cebuli, z koncentratem pomidorowym, zielem angielskim i liściem laurowym. Podaje się ją na ciepło albo na zimno i ta druga wersja jest u nas równie normalna, co pierwsza.

To rzadki przypadek dania, o którym każdy coś wie, a prawie nikt nie sprawdza, skąd się wzięło. Nazwa robi za paszport, którego potrawa nigdy nie miała, i robi to skutecznie od kilku pokoleń.

Nazwa przyszła od sosu, nie od kraju

W dawnych książkach kucharskich funkcjonował przepis na sos grecki. Był na tyle popularny, że odnotowano go z nazwy również w słownikach, a Narodowe Centrum Kultury przytacza definicję: „W skład sosu greckiego wchodzą pokrajane w długie paski jarzyny, jak marchew, selery, pietruszka i cebula lub tylko marchew i cebula, uduszone w oleju z małą ilością wody”.

Ryba przygotowana w ten sposób wzięła nazwę po prostu od sosu. I na tym kończy się w niej Grecja, bo sam sos także nie odsyła do żadnej konkretnej greckiej potrawy, tylko do stereotypu greckiej kuchni zakorzenionego w naszej kulturze. Nazwa opisuje więc wyobrażenie, nie pochodzenie.

Mechanizm jest ten sam, co przy fasolce po bretońsku czy śledziu po japońsku. Egzotyczny przymiotnik dodawał zwykłemu daniu splendoru w czasach, w których o splendor było trudno, a marchew z cebulą brzmiały mniej odświętnie niż Morze Egejskie.

Technika starsza niż jej nazwa

Duszenie ryby w podsmażonej wcześniej włoszczyźnie z cebulą jest w polskich książkach kucharskich sporo starsze niż grecka etykieta. Encyklopedyczne hasło o tej potrawie odsyła przy nazwie „ryba po żydowsku” do „Kucharki litewskiej” Wincenty Zawadzkiej, wydanej w Wilnie w 1904, oraz do „Uniwersalnej książki kucharskiej” Marii Ochorowicz-Monatowej ze Lwowa z 1926.

Przy nazwie „po grecku” to samo hasło wskazuje przepis dużo młodszy: „Przekąski zimne i gorące” Barbary Bytnerowicz, wydane przez Watrę w 1977. Warzywa są więc przedwojenne, a grecka nazwa jest w tym zestawie najmłodsza.

To dobrze tłumaczy, dlaczego potrawa smakuje tak swojsko. Pod spodem siedzi stara polska szkoła traktowania ryby włoszczyzną, zapisana w książkach kucharskich na długo przed PRL. Śródziemnomorskiego w tym jest tyle, co w liściu laurowym.

Greckie ryby z warzywami istnieją, ale to inne danie

Ryby duszone z warzywami są w kuchni greckiej oczywiście obecne. Encyklopedyczne hasło wskazuje jako zbliżoną potrawę burdeto, do której dodaje się jeszcze słodką paprykę i którą jada się świątecznie przed Paschą.

Podobieństwo kończy się na pomyśle. Regionalny portal Radia Eska opisuje greckie psari plaki jako rybę duszoną z warzywami na blasze i podawaną wyłącznie na ciepło, z pomidorami, bakłażanem i cukinią w tle. U nas jest patelnia, włoszczyzna i półmisek, który równie dobrze wjeżdża na stół prosto z lodówki.

Inaczej mówiąc: gdyby ktoś zamówił w Atenach rybę po grecku, dostałby uprzejme spojrzenie i pytanie, o co dokładnie chodzi. Potrawa jest polska od pierwszego do ostatniego składnika, tylko z nazwiskiem pożyczonym z folderu biura podróży.

Jaką bałtycką rybę do niej wziąć

Przepis nie narzuca gatunku, więc wybór jest praktyczny: potrzebna jest ryba o zwartym mięsie, która nie rozejdzie się pod warzywami. Nad Bałtykiem najbardziej oczywista jest flądra, czyli stornia, ceniona w rybołówstwie i mająca w naszym morzu własny podgatunek opisywany jako stornia bałtycka. Trze się wiosną, między marcem a majem, więc jesienią ma to dawno za sobą. Stornia trzyma się dna, dorasta przeciętnie do pół metra i po Bałtyku pływa dosłownie pod naszą plażą.

Z dorszem sprawa jest bardziej skomplikowana. Komisja Europejska wstrzymała połowy wschodniego stada dorsza bałtyckiego 23 lipca 2019, a od 2020 roku celowe łowienie dorsza na Bałtyku jest zakazane i ministrowie przedłużyli ten zakaz również na rok 2026; w sieciach wolno zatrzymać tylko niewielki przyłów. Dorsz w sklepie i w restauracji bywa dziś rybą z zupełnie innego akwenu, a flądra pozostaje najprostszym bałtyckim wyborem do tego dania.

Gość hotelu Wczasowa 8 ma o tyle łatwiej, że po rybę nie musi nigdzie jechać, bo restauracja stoi na miejscu, a flądra jest w karcie. Wrześniowa i październikowa plaża w Sarbinowie jest pusta, wiatr wieje od wody, a ciepły talerz ryby z warzywami broni się wtedy lepiej niż niejedna atrakcja.

Kartę dań z flądrą i dorszem ma na miejscu w Sarbinowie hotelowa restauracja.

Źródła: Narodowe Centrum Kultury, Ojczysty dodaj do ulubionych: RYBA po GRECKU, Wikipedia: Ryba po grecku (definicja, bibliografia, burdeto), Radio Eska: skąd wzięła się ryba po grecku i czym różni się od psari plaki, Dzień Dobry TVN: ryba po grecku to potrawa polska, Grecy jej nie znają, Wikipedia: Stornia (flądra), Wikipedia: Dorsz atlantycki i bałtycki, zakaz połowów od 2019, GospodarkaMorska.pl: kwoty połowowe na Bałtyku na 2026 rok, zakaz połowu dorsza utrzymany, Karta restauracji Dobre Smaki

Zobacz też

Dwa bilety koncertowe na stoliku kawiarni obok filiżanki, za oknem rozmyta jesienna promenada 120 zł czy 110 zł za bilet w Kołobrzegu? Karty mieszkańca pod lupą sądów Ceglany ratusz nocą pokryty kolorową projekcją fal i statków, mokry bruk odbija światło Ratusz w Kołobrzegu nocą: darmowe pokazy świetlne w piątki i soboty o 19:30 Parujący garnek z plastrami pomarańczy, cynamonem i anyżem na drewnianym blacie Grzane wino nie może się gotować: 70°C, pomarańcza i 4 przyprawy