Pocztowy powóz i goście z Berlina: tak wyglądało Mielno w XIX wieku
Paweł · 22.10.2026 · Aktualności
W 1841 roku z rynku w Koszalinie po raz pierwszy ruszył do Mielna pocztowy powóz na 12 miejsc, ciągnięty przez trzy konie, a w nadmorskiej wsi od lat nocowali już goście z Berlina. Mielno było letniskiem na długo przed tym, zanim stało się miastem. Zebraliśmy, jak wyglądał dawny kurort i co z niego można zobaczyć dziś, kiedy plaże są puste, a spacer nikogo nie goni.
Berlińczycy w chłopskiej izbie
Według tekstu Wirtualnej Polski o dawnych kurortach pierwsi letnicy pojawili się w Großmöllen, bo tak wtedy nazywało się Mielno, w 1826 roku. Byli to głównie zamożni mieszkańcy Berlina. Zapiska z 1839 roku, przytaczana przez koszaliński „Głos”, mówi o kilku berlińskich rodzinach, które zamieszkiwały jako goście kąpielowi w „gościnnych nadmorskich wsiach” Unieściu i Mielnie.
Wygód nie było. Na wybrzeżu koszalińskim nie istniały mieszkania budowane z myślą o letnikach, więc gospodarze odstępowali im izbę w chacie krytej strzechą, a sami na czas sezonu przenosili się do chlewa albo stodoły. Jedzenie goście kupowali u miejscowych albo sprowadzali z Koszalina. Wyjątkiem było sąsiednie Unieście, gdzie już w 1873 roku latem działało kilka przyzwoitych restauracji.
Mimo tych niewygód we wszystkich kąpieliskach powiatu koszalińskiego od lipca do października przebywało ponad tysiąc osób, a liczba ta stale rosła. Zarządy kąpielisk pilnowały porządku na plaży i chroniły gości przed natrętami, a pod koniec XIX wieku przepisy dokładnie określały, co nad wodą wypada, a czego nie.
Wozem, koleją, a potem elektryczną kolejką
Pocztowy powóz z 1841 roku kursował od 1 lipca do końca września. Wyjeżdżał z Koszalina o pierwszej po południu, a z Mielna wracał o siódmej wieczorem. W latach 1856–1858 zbudowano szosę z Mścic do Mielna, którą w latach 80. XIX wieku przedłużono do Unieścia.
Prawdziwy przełom przyszedł w 1903 roku razem z linią kolejową. W lipcu 1911 roku pociągi przewiozły z Koszalina do Mielna kilkanaście tysięcy osób na popołudniowe i niedzielne wycieczki. Stałych gości kąpielowych w Mielnie i Unieściu było wtedy 2480, a mieszkańców około tysiąca. W lipcu 1913 roku kolej zastąpiła elektryczna koszalińska kolejka plażowa, którą rok później przedłużono do Unieścia. Niemieckie przewodniki Meyersa, cytowane w niemieckiej Wikipedii, notują w 1909 roku 1200 gości kąpielowych, a w 1923 roku 955. Polska Wikipedia podaje z kolei, że regionalny tramwaj dojeżdżał do Mielna do końca września 1938 roku.
Pensjonaty, wille i dom z muru pruskiego
W połowie XIX wieku w Mielnie i okolicy zaczęły powstawać pierwsze pensjonaty, restauracje i wille na wynajem. Wieś liczyła wtedy około 70 gospodarstw, a charakter nadawały jej domy szachulcowe, czyli budowane w konstrukcji muru pruskiego. W części nazywanej Starym Mielnem do dziś stoją domy i pensjonaty z przełomu XIX i XX wieku, takie jak Willa Millenium i Willa Amber.
Ruch rósł z roku na rok. Latem 1930 roku Sarbinowo, Chłopy, Mielno, Unieście, Czajcze i Łazy odwiedziło łącznie 5600 osób, a prawie połowę z nich stanowili berlińczycy. Wypoczywali tu też goście z Saksonii, Brandenburgii i Śląska. Morze było wtedy luksusem dla zamożnych, bo pobyt i dojazd kosztowały sporo.
Skąd się wzięła nazwa Mielno
Nazwę Mielno ustalono urzędowo w 1947 roku. Komisja Ustalania Nazw Miejscowości nawiązała w niej do słowa „mielizna” i kaszubskiego „miałki”, czyli płytki. Dla każdego, kto brodził przy brzegu Bałtyku, to całkiem trafny opis.
Pod koniec lat 60. XX wieku działały tu cztery duże ośrodki FWP: „Bandera”, „Dar Pomorza”, „Jantar” i „Perła”, w sumie z około 770 miejscami. Większość mieściła się w dawnych willach i domach sprzed lat. Wczasowicze mieli do dyspozycji dwa kina, muszlę koncertową i klubokawiarnię „Meduza” z dancingiem. Prawa miejskie Mielno dostało dopiero 1 stycznia 2017 roku.
Co zostało z dawnego kurortu
Najstarszy jest kościół Przemienienia Pańskiego z XV wieku, przebudowany w XIX wieku. Do rejestru zabytków wpisano też park dworski z przełomu XVIII i XIX wieku, willę przy ulicy Kościuszki 11 i budynek szachulcowy z początku XX wieku. W parku rośnie aleja bukowa, w której obwody pni dochodzą do 300 cm. Przed urzędem przy ulicy Chrobrego 10 stoi rzeźba jelenia, ufundowana w okresie międzywojennym. Kiedyś stała na placu przed muszlą koncertową, potem na ulicy Parkowej, a w obecne miejsce trafiła 10 maja 1999 roku.
Na skraju parku nadmorskiego odtworzono słowiańskie grodzisko z IX lub X wieku, czyli ślad osady o wiele starszej niż sam kurort. Najnowszym symbolem miasta jest Pomnik Morsa przy głównym wejściu na plażę, odsłonięty 13 lutego 2010 roku na cześć amatorów zimnych kąpieli.
Najprzyjemniej zobaczyć to jesienią, bez tłumów. Z Sarbinowa do Mielna prowadzi około 6 km leśnej trasy wzdłuż morza, więc można przejść ją pieszo albo przejechać rowerem. Tak jak dawni goście kąpielowi, najbardziej cenimy bliskość wody: od hotelu Wczasowa 8 do brzegu jest 50 m, więc wystarczy rzut oka na niebo, żeby wyjść na spacer.
Jeśli chcesz przejść leśną trasą do Mielna, a wieczorem wrócić blisko morza, sprawdź oferty na pobyt w Sarbinowie.
Źródła: GK24: Mielno w czasach przedwojennych, Wikipedia: Mielno, Wikipedia (de): Mielno, WP Turystyka: Polskie kurorty, które należały do Niemiec, Mielno.com.pl: Historia Mielna
