Sztorm z 1558 roku przeniósł Łebę na drugi brzeg. Mury kościoła stoją do dziś
Paweł · 23.10.2026 · Aktualności
Łeba, którą znasz z wydm i plaż, nie stoi tam, gdzie ją założono: po sztormach z 1558 i 1570 roku mieszkańcy przenieśli miasto na drugi brzeg rzeki, a na starym miejscu do dziś stoją mury gotyckiego kościoła św. Mikołaja. To jeden z najciekawszych spacerów na Wybrzeżu Słowińskim, a jesienią masz go prawie na wyłączność.
Jedna noc w styczniu 1558 roku
Pierwsza pisemna wzmianka o Łebie pochodzi z 1282 roku, a prawa miejskie osada dostała w 1357 roku. Osada wyrosła na mierzei, między jeziorami a morzem, bo zalew dawał łatwe połowy ryb. Z czasem jej położenie przy ujściu rzeki zainteresowało Zakon Krzyżacki. To ujście było siłą miasta i zarazem jego słabym punktem, bo port stał tuż przy otwartym morzu.
11 stycznia 1558 roku na Bałtyku rozszalał się sztorm, który zniszczył miasto: port, domy i kościół. Gdy woda się cofała, wyżłobiła rzece nowe koryto. Ujście Łeby przesunęło się o półtora kilometra na wschód. Miasto zostało nagle w złym miejscu, z dala od własnej rzeki. Nie bez powodu dzisiejsze hasło promocyjne Łeby brzmi „miasto żywiołów”.
Przeprowadzka całego miasta
Mieszkańcy nie wyjechali od razu. Decyzję przypieczętował kolejny duży sztorm w 1570 roku. Po nim przenieśli miasto na drugi, wschodni brzeg rzeki. Nowa Łeba wyrosła jako ulicówka, czyli miasto wzdłuż jednej głównej drogi.
Dawne miejsce zaczęto nazywać Starą Łebą. Opuszczony kościół rozebrano w 1560 roku. Materiał z niego nie poszedł jednak na zmarnowanie i to jest najlepsza część tej historii.
Przy okazji Łeba zaczęła nowe życie. Na mocy traktatu welawsko-bydgoskiego z 1657 roku te tereny stały się lennem brandenburskim, a potem przeszły pod Prusy. Pod koniec XIX wieku uregulowano rzekę i zbudowano port rybacki, który znasz z dzisiejszego kanału portowego.
Kościół, który wędrował po kawałku
Jedynym budynkiem Łeby wpisanym do rejestru zabytków jest barokowy kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Jego budowę rozpoczęto w 1683 roku, po tym, jak rok wcześniej poprzednią świątynię spalił piorun. Do budowy użyto częściowo materiałów z kościoła św. Mikołaja, tego zniszczonego przez sztorm.
Czyli stary kościół w pewnym sensie też się przeprowadził, choć tylko w części, na drugi brzeg. Wieżę postawiono w 1685 roku i zawieszono w niej dwa dzwony z Gdańska. Ta runęła w 1761 roku, nową ukończono dwa lata później. W 1791 roku świątynia dostała organy podarowane przez mieszkańca Łeby, a w 1833 roku kupiec z Bordeaux, rodem z Łeby, sprowadził nowy instrument. W 1933 roku obchodzono tu 250-lecie rozpoczęcia budowy. Od 1946 roku działa przy nim parafia prowadzona do dziś przez ojców oblatów, więc to wciąż żywy kościół, a nie muzeum. Stoi w centrum miasta i warto do niego zajrzeć przed wyprawą do ruin.
Mury z XIV wieku na zachodnim brzegu
Kościół św. Mikołaja zbudowano w XIV wieku jako parafialny dla dawnej Łeby. Był zapewne jednonawowy, z wieżą. Do naszych czasów przetrwały pozostałości gotyckich murów. Od 2015 roku ruiny są w rejestrze zabytków województwa pomorskiego.
Stoją na zachodnim brzegu rzeki Łeby, w linii prostej około półtora kilometra od barokowego kościoła w centrum. Najprościej wpisać w mapie w telefonie „ruiny kościoła św. Mikołaja, Łeba” i iść pieszo albo jechać rowerem. To niewielkie miejsce, więc zaplanuj je jako przystanek, a nie całodniową atrakcję. Za to klimat robi swoje: stare mury wśród zieleni, cisza i świadomość, że kiedyś wokół stało całe miasto z portem i domami. Mury są zabytkiem, więc najładniej wyglądają na zdjęciu z kilku kroków, z trawą i sosnami w kadrze.
Jak połączyć to z jesiennym wyjazdem
Pierwsi letnicy przyjechali do Łeby w połowie XIX wieku i od tamtej pory miasto kojarzy się z latem. Jesienią jest tu ciszej, a historia Starej Łeby lepiej smakuje bez tłumu. Zaraz za miastem, po zachodniej stronie, zaczyna się Słowiński Park Narodowy z jeziorami Łebsko i Gardno, a na wschodzie leży jezioro Sarbsko z rezerwatem Mierzeja Sarbska, więc spacer łatwo przedłużyć. Dobry plan to rano kościół w centrum, potem spacer do ruin, a na koniec plaża i kanał portowy.
Po drodze miń stare domki rybackie nad kanałem i przy głównej ulicy oraz dawny dom zdrojowy z 1903 roku, dziś Hotel Neptun, przypominający secesyjny zameczek z cylindryczną basztą. Jeśli chcesz zobaczyć, jak wyglądała dawna Łeba, Miejska Biblioteka Publiczna ma stałą ekspozycję „Sala Historii Łeby”. Godziny otwarcia sprawdź przed wyjazdem na stronie miasta.
Łeba leży dalej na wschód niż Sarbinowo, więc to wycieczka na cały dzień. Po powrocie z wietrznego wybrzeża najlepiej rozgrzewa basen podgrzewany do 30°C, w którym pływa się przez cały rok, także wtedy, gdy na morze patrzy się już tylko z plaży. Jeśli lubisz takie miejsca z historią, wybrzeże między Łebą a Kołobrzegiem ma ich jeszcze sporo.
Planujesz jesienne zwiedzanie wybrzeża? Zobacz elastyczną ofertę Wczasowej 8: Sarbinowo, a do plaży tylko 50 m. Oferta elastyczna Wczasowa 8.
Źródła: Wikipedia: Łeba (historia, zabytki), Wikipedia: Kościół św. Mikołaja w Łebie, Wikipedia: Kościół Wniebowzięcia NMP w Łebie
