Koszalin ma 760 lat. 5 miejsc w 2 godziny, które pamiętają średniowiecze
Paweł · 20.10.2026 · Aktualności
Koszalin dostał prawa miejskie 23 maja 1266 roku, więc w 2026 roku ma 760 lat, a pięć miejsc z tamtych wieków obejdziesz w dwie godziny. To katedra, mury obronne, Domek Kata, kaplica św. Gertrudy i Góra Chełmska. Z Sarbinowa to 19 km, około 23 minut autem.
Skąd te 760 lat
Według historii miasta na koszalin.pl biskup kamieński Hermann von Gleichen nadał Koszalinowi przywilej lokacyjny na prawie lubeckim 23 maja 1266 roku. Osadził kolonistów na 100 łanach, ustalił czynsze i dał miastu samorząd. Koszalin był miastem biskupim aż do 1650 roku. Razem z lokacją miasto dostało pieczęć z wizerunkiem biskupa stojącego w bramie miejskiej. Pierwszą wykonano jeszcze przed 1286 rokiem, a biskup na niej ma infułę, pastorał i rękę uniesioną do błogosławieństwa.
Wcześniej była tu wieś u stóp Góry Chełmskiej. W 1214 roku książę Bogusław II podarował ją klasztorowi w Białobokach, a w 1248 roku osada przeszła w ręce biskupów. Jubileusz miasto świętowało w maju 2026, między innymi podczas jubileuszowej Nocy Muzeów 22 maja, ale średniowieczne mury i cegły stoją przez cały rok. W połowie XIV wieku rada miejska kupiła jezioro Jamno z mierzeją, a przez Unieście miasto wysyłało płody rolne i leśne do Gdańska, Lubeki i Skandynawii. Pełnoprawnym członkiem Hanzy Koszalin został w 1457 roku. Wielki pożar z 18 października 1718 roku strawił dwie trzecie zabudowy, dlatego tych pięciu miejsc ze średniowiecza warto szukać świadomie.
Katedra: 56 metrów gotyku z cegły
Najcenniejszy zabytek miasta to katedra Niepokalanego Poczęcia NMP, dawny kościół farny. Wzniesiono ją w latach 1300–1333 jako trójnawową bazylikę z potężną wieżą, która mierzy 56 metrów. W latach 1534–1945 była świątynią ewangelicką, od 1972 roku jest katedrą diecezji.
W środku zwróć uwagę na wczesnogotycką chrzcielnicę, gotycki krucyfiks z XIV wieku i dębowe figury świętych z 1512 roku. Te figury pochodzą z dawnego ołtarza głównego Andreasa Wenzela i od 2012 roku stoją w nowej szafie ołtarzowej na wzór gotycki. Nawę główną wspierają dwa rzędy masywnych, ośmiobocznych filarów z czerwonej cegły, które symbolizują 12 apostołów, a pod sklepieniem biegnie gwiaździsty wzór żeber. Zegar umieszczono pod dachem wieży w 1754 roku. Godziny zwiedzania sprawdź przed wyjazdem, bo to czynny kościół.
Mury i Domek Kata: tu mieszkał miejski kat
Pierwsze umocnienia po lokacji były drewniano-ziemne. Mury z cegły powstawały od końca XIII wieku, miały około 1,6 km obwodu, 46 baszt i trzy bramy. Po wielkim pożarze w 1718 roku rozbierano je na materiał, a w XIX wieku zburzono wszystkie bramy. Najdłuższe zachowane fragmenty zobaczysz przy ulicy Marii Ludwiki oraz między ulicami Mickiewicza i Młyńską.
Przy ulicy Grodzkiej 3 stoi Domek Kata, gotycka kamienica z XV wieku, zbudowana na planie trapezu, bo dopasowano ją do łuku murów. Od 1464 roku miasto zatrudniało tu kata na pełny etat, a ostatni wyrok wykonał w 1893 roku. Dziś w budynku działa Teatr Propozycji „Dialog”. Gotycka fasada z ostrołukowym wejściem i blendami wyszła spod tynku dopiero przy pracach konserwatorskich, więc warto przyjrzeć się jej z bliska.
Kaplica św. Gertrudy i Góra Chełmska
Ośmioboczną kaplicę św. Gertrudy przy ulicy Modrzejewskiej postawiono w 1383 roku poza murami, jako kaplicę cmentarną. Kształt nawiązywał do Bazyliki Grobu Świętego w Jerozolimie. W 1735 roku zrobiono z niej skład amunicji, a od 2000 roku znów jest kościołem, dziś ewangelicko-augsburskim. To jedna z trzech zachowanych gotyckich kaplic cmentarnych w regionie, obok Słupska i Darłowa.
Piąte miejsce leży na wschodnim skraju miasta. Na Krzyżance, szczycie Góry Chełmskiej (136 m n.p.m.), od XII wieku do około 1530 roku działał ośrodek pielgrzymkowy. Archeolodzy znaleźli tam relikty murów kaplicy z XIII wieku. Dziś stoi tu sanktuarium i wieża widokowa z 1888 roku. Z nazwy tej góry skorzystano już w dokumencie z 1214 roku, gdzie wieś Koszalin opisano jako leżącą obok Chełma. Przy dobrej pogodzie warto sprawdzić, czy wieża jest akurat otwarta.
Plan na 2 godziny i powrót nad morze
Zacznij od katedry, potem przejdź do murów przy Marii Ludwiki i do Domku Kata na Grodzkiej. Kaplicę św. Gertrudy zostaw na koniec spaceru po Starym Mieście. Na te cztery punkty wystarczy około półtorej godziny spokojnego chodzenia z zaglądaniem do środka. Resztę czasu zostaw na Krzyżankę. Na Górę Chełmską najwygodniej podjechać autem, bo wokół jest wiele bezpłatnych parkingów.
Taka wycieczka dobrze pasuje do jesieni, gdy plaża jest pusta, a dzień krótszy. Wczasowa 8 jest otwarta przez cały rok, więc z bazy 50 m od morza do Koszalina wyskoczysz także w październiku czy listopadzie. Rano spacer nad Bałtykiem, po południu 760 lat historii w 23 minuty drogi.
Szukasz bazy na jesienne wycieczki po okolicy? Zobacz ofertę Bursztynowa Jesień we Wczasowej 8. Bursztynowa Jesień we Wczasowej 8.
Źródła: Urząd Miejski w Koszalinie: Historia Koszalina do 1945 roku, Urząd Miejski w Koszalinie: Jubileuszowa Noc Muzeów 2026, Katedra w Koszalinie (Wikipedia), Medieval Heritage: mury obronne Koszalina, Pomorze Zachodnie na rowerze: Domek Kata, Kaplica św. Gertrudy w Koszalinie (Wikipedia), Góra Chełmska (Wikipedia)
