Pomarańczowe owoce na wydmach pod Sarbinowem: rokitnik, którego się nie zrywa

Paweł · 21.09.2026 · Aktualności

Zieleń i dachy Sarbinowa o zachodzie słońca, morze na horyzoncie

Dziko rosnący rokitnik jest w Polsce pod ochroną częściową, a jego pomarańczowe owoce z pasa nadmorskich wydm zostają tam, gdzie wyrosły: rozporządzenie o ochronie gatunkowej roślin wyłącza siedliska wydmowe i klifowe ze zbioru, także dla tych, którzy mają na niego zezwolenie. We wrześniu widać je z daleka, bo owoce nabierają koloru już na początku sierpnia i trzymają się gałęzi przez całą zimę.

Krzew, który trzyma wydmę w miejscu

Rokitnik zwyczajny (Hippophae rhamnoides) to gatunek światłolubny i pionierski, a jego naturalne stanowiska w Polsce są wyłącznie na wybrzeżu Bałtyku. Obecny jest wzdłuż całego polskiego wybrzeża, przy czym zwykle nie sposób rozstrzygnąć, które kępy są naturalne, a które wzięły się z celowych nasadzeń robionych po to, żeby ustabilizować wydmę.

Rzadko rośnie pojedynczo. Rozprzestrzenia się przede wszystkim odrostami korzeniowymi, więc z jednego krzewu robi się z czasem płat ciernistych zarośli, a korzenie odsłonięte przez odwiewany piasek wypuszczają kolejne pędy.

Na korzeniach rokitnika żyją symbiotyczne promieniowce z rodzaju Frankia, które wiążą azot. Dlatego w zaroślach rokitnika azotu w podłożu jest z reguły więcej niż tuż obok, a między krzewami wchodzą pokrzywy, których na gołym piasku nie zobaczysz.

Pomarańczowe od sierpnia, na gałęzi do wiosny

Miąższ owocu powstaje z dna kwiatowego, które rozrasta się po zapyleniu od maja i na początku sierpnia nabiera pomarańczowej barwy. Owoce są gładkie, od pomarańczowych po czerwone, i utrzymują się na roślinie przez całą zimę, aż do wiosny.

Botanicznie nie jest to zwykła jagoda. W środku siedzi pojedyncza, jednonasienna niełupka zamknięta w błoniastej ścianie zalążni, a soczysta część dookoła to rozrośnięte dno kwiatowe, dlatego owoc rokitnika bywa nazywany raz nibypestkowcem, raz nieotwartym orzechem.

Rokitnik jest rośliną dwupienną, czyli owocują wyłącznie okazy żeńskie. Dlatego w jednym pasie zarośli część krzewów jest we wrześniu obsypana pomarańczowo, a sąsiednie zostają czysto zielone.

Smak ma charakterystyczny, gorzkawy, po przymrozkach kwaskowaty i słodki. W Polsce te silnie kwaśne owoce przez lata uchodziły za niejadalne, choć zawartość witaminy C bywa w nich wysoka i bardzo zmienna: u roślin dziko rosnących od 120 do 900 mg na 100 g.

Gęste, cierniste zarośla mają jeszcze jedną rolę. W Europie Środkowej gniazduje w nich, chroni się i żeruje 42 gatunki ptaków, a nasiona rozsiewają właśnie ptaki zjadające owoce.

Dlaczego owoce z wydmy zostają na krzaku

Ochroną gatunkową rokitnik objęty jest w Polsce od 1983 roku. Początkowo była to ochrona ścisła, a od 2014 roku gatunek figuruje w załączniku nr 2 rozporządzenia Ministra Środowiska o ochronie gatunkowej roślin z 9 października 2014 roku, czyli wśród roślin pod ochroną częściową. W rejestrze ELI Sejmu akt ma status obowiązującego.

Dla roślin dziko występujących z tej listy paragraf 6 rozporządzenia wprowadza zakazy: umyślnego niszczenia, umyślnego zrywania lub uszkadzania, niszczenia siedlisk oraz pozyskiwania lub zbioru.

Rokitnik wraca w załączniku nr 3, wśród gatunków częściowo chronionych, które mogą być pozyskiwane. Sposób pozyskiwania opisano tam jednym zdaniem: zbiór owoców, bez uszkadzania krzewów, poza siedliskami wydmowymi i klifowymi. Zezwolenie na taki zbiór wydaje regionalny dyrektor ochrony środowiska albo Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska.

Wydma i klif są więc wyłączone w samym przepisie. Zarośla rokitnika na wybrzeżach wydmowych są zresztą osobnym siedliskiem przyrodniczym Natura 2000 o kodzie 2160, a te na klifach o kodzie 1230.

Skąd bierze się rokitnikowy sok ze sklepowej półki

Zakazy zrywania i zbioru dotyczą roślin dziko występujących, nie tych z upraw. Rokitnik uprawia się towarowo głównie w Chinach, Mongolii i Rosji, a w Europie w krajach nadbałtyckich; w Polsce plantacje towarowe zajmowały w 2015 roku około 100 hektarów.

Z owoców z takich upraw powstają dżemy, soki, przeciery, kisiele i galaretki, a także wina, nalewki i likiery. Osobnym produktem jest olej rokitnikowy z owoców i nasion, gęsty, o barwie czerwonopomarańczowej.

Słoik z półki nie ma więc nic wspólnego z krzewami z pasa wydm. Kupiony rokitnik pochodzi z sadu, a ten z wydmy pełni tam zupełnie inną robotę: wiąże piasek.

Jak rozpoznać rokitnik na wrześniowym spacerze

Szukaj krzewu wysokiego zwykle od półtora do sześciu metrów, z cierniami długimi na 2 do 7 centymetrów i z wąskimi liśćmi, srebrzystymi od spodu. Owoce siedzą gęsto przy pędach, tuż obok cierni, i to one zdradzają rokitnik z kilkunastu metrów.

W tych samych zaroślach utrzymują się rośliny typowe dla muraw wydmowych: piaskownica zwyczajna, wydmuchrzyca piaskowa, turzyca piaskowa. Dobra podpowiedź, że stoisz przy nadmorskiej wydmie, a nie przy przydrożnym zakrzewieniu.

Najlepszy sposób oglądania jest też najprostszy: z wydeptanej ścieżki albo z zejścia na plażę. Rozległe zarośla rokitnika utrudniają wchodzenie na wydmy i dzięki temu chronią je przed rozdeptaniem, więc wejście w krzaki działa dokładnie przeciwko temu, po co tam rosną.

Po powrocie z takiego spaceru nie trzeba nigdzie jechać: restauracja Dobre Smaki działa w naszym hotelu, kilkadziesiąt metrów od plaży.

Po powrocie z wydm ciepły obiad czeka na miejscu, bez wsiadania do auta. Restauracja Dobre Smaki.

Źródła: Rozporządzenie Ministra Środowiska o ochronie gatunkowej roślin, Dz.U. 2014 poz. 1409 (tekst), Dz.U. 2014 poz. 1409 w rejestrze ELI Sejmu (status aktu), Rokitnik zwyczajny (Hippophae rhamnoides), Wikipedia

Zobacz też

Dwa bilety koncertowe na stoliku kawiarni obok filiżanki, za oknem rozmyta jesienna promenada 120 zł czy 110 zł za bilet w Kołobrzegu? Karty mieszkańca pod lupą sądów Ceglany ratusz nocą pokryty kolorową projekcją fal i statków, mokry bruk odbija światło Ratusz w Kołobrzegu nocą: darmowe pokazy świetlne w piątki i soboty o 19:30 Parujący garnek z plastrami pomarańczy, cynamonem i anyżem na drewnianym blacie Grzane wino nie może się gotować: 70°C, pomarańcza i 4 przyprawy