Cofka: dlaczego Bałtyk potrafi cofnąć rzekę pod prąd
Paweł · 7.11.2026 · Aktualności
Cofka to moment, w którym morze zatrzymuje rzekę i wpycha jej wodę z powrotem w górę koryta. Powód jest prosty: długo wiejący wiatr z północy podnosi poziom wody przy brzegu, a rzeka nie ma już dokąd spływać.
Skąd bierze się cofka
Zwykle rzeka płynie do morza, bo morze leży niżej. Gdy jednak wiatr wieje z jednego kierunku przez wiele godzin, spycha wodę w stronę brzegu i piętrzy ją przy lądzie. Poziom morza przy plaży jest wtedy wyraźnie wyższy niż normalnie, a ujście rzeki albo jeziora zaczyna działać odwrotnie.
Cofka to podwyższenie lustra wody postępujące w górę biegu cieku, które powstaje, gdy rośnie stan wody w zbiorniku końcowym, czyli w morzu, jeziorze albo większej rzece. Wśród przyczyn są długotrwałe, silne wiatry wtłaczające wodę w górę cieku. Zator lodowy i zapora wodna też mogą ją wywołać, ale nad Bałtykiem głównym sprawcą jest wiatr.
W Polsce zagrożone są przede wszystkim nisko położone tereny nadmorskie w rejonie ujść. Najgroźniej bywa, gdy długo wieje silny wiatr północny. Cofki na rzekach w odcinkach ujściowych często towarzyszą sztormom na morzu.
Jak daleko sięga morze
Najlepiej widać to na Odrze. Jej dolny bieg ma bardzo niewielki spadek, więc woda z morza potrafi wejść daleko w głąb lądu. Według opracowania Władysława Buchholza zasięg stanów morza obserwowano nawet powyżej Bielinka, czyli około 150 km od Bałtyku.
To dobry obraz tego, jak działa cofka. Rzeka nie płynie wtedy w drugą stronę jak rwący potok. Jej woda przestaje odpływać, a poziom rośnie, bo morze trzyma ją jak korek. Dlatego cofka bywa groźna dla terenów daleko od plaży, a jednocześnie z brzegu często nic tego nie zapowiada. Wolno rosnącą wodę w korycie widać dopiero na wodowskazie.
Jamno, kanał i wrota sztormowe
U nas najciekawszym przykładem jest jezioro Jamno w gminie Mielno. To jezioro przybrzeżne o powierzchni około 2200 ha, odcięte od morza mierzeją. Jego lustro leży zaledwie 0,1 m n.p.m. Z morzem łączy je kanał zwany Jamieńskim Nurtem, a ujście kanału do morza podczas sztormów bywa zasypywane.
Gdy sztorm trwa, Jamno ma więc dwa kłopoty naraz: morze wpycha wodę do kanału, a piasek utrudnia odpływ. Dlatego na Kanale Jamneńskim działają wrota sztormowe. Z komunikatu Wód Polskich RZGW Szczecin wynika, że 31 grudnia 2025 roku, przy sztormie i bardzo silnym wietrze północnym, Zarząd Zlewni Koszalin zamknął te wrota. W tym samym komunikacie czytamy, że w regionie nie odnotowano strat w infrastrukturze po wystąpieniu cofki.
Podobnie wyglądało to w Niechorzu, gdzie zamknięto wrota sztormowe, i w Gryfinie nad Odrą, gdzie zamknięto zasuwę na ujściowym odcinku rzeki. Na Zalewie Szczecińskim wiatr północny też piętrzył wodę, a w Trzebieży stan alarmowy przekroczono nieznacznie, bez podtopień.
Skąd wiadomo, że cofka nadchodzi
Ostrzeżenia przed wezbraniami sztormowymi wydaje IMGW-PIB. W grudniu 2025 roku obowiązywały ostrzeżenia trzeciego stopnia przed wezbraniami z przekroczeniem stanów alarmowych dla Wybrzeża Zachodniego i morskich wód wewnętrznych. Ostrzeżenie obejmowało też Cieśninę Świny, która łączy Zalew Szczeciński z Zatoką Pomorską.
Na tej podstawie zarządy zlewni podejmują decyzje: zamykają wrota i zasuwy, przechodzą w stan podwyższonej gotowości, obserwują wodowskazy. W Kołobrzegu i Darłowie 31 grudnia rano odczyty były już w strefie stanów średnich i spadały, więc sztorm miał za sobą najgorszy moment. Tak wygląda spokojna wersja tej historii: system działa, ludzie reagują, a turysta widzi najwyżej wzburzone morze.
Co z tego ma gość nad morzem
Dla odwiedzających cofka to przede wszystkim ciekawostka i dobry powód, żeby podczas jesiennego pobytu pójść nad ujście kanału albo nad brzeg Jamna i zobaczyć, jak natura odwraca bieg wody. Warto robić to z szacunkiem dla pogody: przy silnym wietrze trzymaj się z dala od falochronów, nie podchodź do wody, a o aktualnych ostrzeżeniach sprawdzaj na stronie IMGW.
Jesień i zima to czas, gdy sztormy zdarzają się częściej. Plan pobytu warto więc układać elastycznie, z kilkoma pomysłami na dzień z wiatrem i kilkoma na dzień bez niego. Rezerwacja bezpośrednio w hotelu pozwala zmienić termin lub dobrać nocleg bez pośrednika i bez prowizji, a to ma znaczenie, gdy prognoza wiatru decyduje o tym, który weekend wybrać na spacer po plaży.
Chcesz zobaczyć jesienny Bałtyk z bliska? Sprawdź ofertę Bursztynowa jesień. Bursztynowa jesień nad morzem.
Źródła: Wikipedia: Cofka, Wikipedia: Jamno, Wody Polskie RZGW Szczecin, komunikat 31.12.2025
